Chương 25. Những câu chuyện mở màn cho những câu chuyện 25

Khi qua đời, người giàu thì mặt phủ khăn lụa, dân thường thì dùng giấy đại biểu, tức là một tờ giấy vàng thường dùng để đốt cho người chết phủ lên mặt.

Hai tay người chết phải nắm hờ, cầm bảy chiếc bánh nướng xâu bằng que tre, gọi là bánh đánh chó. Tương truyền người chết xuống âm phủ, nếu gặp chó dữ thì ném bánh cho chúng ăn để đi qua. Miệng ngậm một đồng bạc trắng, hai tay mỗi bên cũng nắm một đồng.

Sau khi tắt thở, trước giường thắp đèn dầu, đốt hương nến, đặt một bát cơm đảo đầu, hai quả trứng gà, cả nhà đều phải quỳ lạy. Nếu người chết có con gái thì cô con gái phải đốt chín cân bốn lạng giấy đại biểu tiền vàng mã. Sau đó thông báo cho thân bằng quyến thuộc, rồi tìm người đi báo tang. Thời đó báo tang là một công việc tốn sức chân, gia chủ phải biếu người đi báo tang một đôi giày giải phóng mới tinh để họ đi bộ đến từng nhà người thân báo tin. Nếu họ hàng ở xa thì người báo tang đúng là mệt bở hơi tai. Trước khi nhập liệm phải thay quần áo cho người chết, gọi là Tiểu liệm.

Nhà bà cô tôi nhờ một người trong làng đến báo tang. Khi chúng tôi đến nơi thì vừa kịp lúc làm lễ Tiểu liệm. Lễ này làm thế nào? Phải mời phụ nữ trong làng, trước tiên lấy nước sông dùng khăn mặt mới lau người cho bà cô, ngực và lưng mỗi chỗ lau ba cái, sau đó chải đầu, cũng chải ba cái.

Để thay áo liệm, phải chuẩn bị một cái đấu, trong đấu đặt đèn dầu thơm, bảy sợi bấc đèn, trên đấu đặt một cái sàng tre, trên sàng mới được đặt áo liệm. Áo liệm được khoác lên người con trai trưởng (hiếu tử), tức là con trai bà cô, sau đó mới được thay cho bà. Tiếp đến cắt một mảnh cổ áo sơ mi của con trai nhét vào trong cổ áo bà cô; tay và chân đều được bọc bằng túi làm từ tơ tằm, sau đó cứ thế chờ người làm nghề khâm liệm hoặc đạo sĩ đến.

Nhà bà cô tôi cũng mời một đạo sĩ, là một lão đạo sĩ ở làng bên, ngày thường sống bằng nghề xem bói toán, làm pháp sự tang ma cho người ta. Thời ấy người nhà bà cô còn phải đích thân đi mời, lễ vật gồm một phong bao lì xì, một cây thuốc lá, hai chai rượu trắng, hai cân đường trắng, một cái đầu lợn sống và mấy xấp vải, lão đạo sĩ mới chịu hạ cố đến, giá điệu ghê lắm.

Khi tôi đến thì lão đạo sĩ đã có mặt, một tay cầm chuông, tay kia cầm con dao phay, trên lưỡi dao đặt một cái bát, miệng lầm rầm niệm chú — chú này gọi là "Phá Sát". Niệm xong, lão rắc lá chè trộn gạo trong bát vào quan tài, hét lớn: "Khởi!" Mấy người giúp việc liền khiêng bà cụ đặt vào trong quan tài. Những người khác phải lập tức lấy rơm rạ lót dưới giường và quần áo giày dép bà cô mặc lúc sinh thời đem ra ngoài cổng đốt đi, gọi là "đốt rơm gầm giường". Người chết đã vào quan tài, coi như xong lễ Đại liệm. Sau đó lập tức đặt con dao phay và cái bát xuống gầm quan tài, thắp đèn trường minh, con cái bắt đầu khóc lóc thảm thiết, lũ trẻ con chúng tôi cũng bắt đầu lên dập đầu.

Buổi tối, ăn cơm xong, anh họ dẫn tôi trốn vào một góc. Để chiếm được vị trí này nhìn rõ cảnh "Qua Tiên Kiều" (Đi qua cầu tiên) thật chẳng dễ chút nào, vì lúc này cấm trẻ con bén mảng tới, nên chúng tôi phải trốn dưới gầm cầu thang.

Đạo sĩ lấy một chiếc ghế tựa, dùng quần áo mặc vào cho ghế, đầu ghế dùng bông gòn buộc thành hình đầu người, phủ khăn đen lên, xung quanh ghế quây tạp dề, tượng trưng cho bà cô đã khuất. Sau đó dùng sáu cái bàn vuông xếp thành hàng dài, bên trên dùng tre trúc bắc thành hình cây cầu. Giờ Tý, con trai trưởng ôm bài vị quỳ xuống đón vong linh, đạo sĩ tụng kinh, mọi người xúm lại đỡ vong linh — tức là cái ghế đó — đi qua cầu. Không khí âm u rợn người.

Con trai cả của bà cô, tức là bác cả tôi, ôm bài vị đi trước, cậu tôi và chị họ đỡ ghế đi sau, lão đạo sĩ dẫn đường phía trước, vừa đi vừa nhắm mắt lắc chuông. Cây cầu được dựng dốc lên như hình vòm. Đạo sĩ đi qua rồi, bác cả cũng qua lọt, nhưng đến lượt cậu tôi đi qua thì lại trượt chân ngã ngay chỗ cao nhất của cây cầu. Ban đầu mọi người tưởng tre trơn trượt, lão đạo sĩ thấy thế liền phán là bà cô chưa muốn đi, còn lưu luyến con cháu, bảo cậu tôi đi lại lần nữa.

Mọi người nín thở theo dõi, đi lại lần hai, vẫn đến đúng vị trí đó, cậu tôi lại ngã oạch một cái. Lần này lão đạo sĩ cũng bắt đầu thấy không ổn, bèn bảo chị họ, anh rể họ và cô em họ ba người cùng đỡ ghế đi qua. Lần thứ ba, quả nhiên không sai chút nào, lại ngã đúng vị trí cũ.

Cầu tiên mà không qua được thì có nghĩa là hồn phách người chết không thể siêu sinh, không thể đi vào luân hồi. Chuyện này khiến tất cả mọi người có mặt đều cuống cuồng lo sợ. Lũ trẻ con chúng tôi thì vẫn mải xem náo nhiệt, nhưng không ít người lớn đã rục rịch muốn bỏ về, tình huống này rõ ràng báo hiệu có chuyện chẳng lành.