Chương 127. Đại hành vu thế. (2)

"Vật này công tượng chỉ cần nhìn qua là biết làm, vật liệu cần thiết cũng đơn giản. So với cối xay đá vốn có nguồn gốc từ vùng Tề Lỗ, đã được lắp đặt trong cung đình Hàm Dương, thì vật này càng thuận tiện để mở rộng đến các quận huyện trong cả nước hơn..."

Các công sư của Khảo công thất nghĩ như vậy. Cối xay đá đã xuất hiện ở Trung Nguyên một thời gian, nghe nói là do Lỗ Ban có tay nghề khéo léo tuyệt luân làm ra từ hơn trăm năm trước, tuy nhiên hiện tại lưu hành không rộng rãi, chỉ được sử dụng trong một số gia đình giàu có. Dù sao cối xay cũng dễ dùng để nghiền nhỏ thức ăn hơn là tách vỏ, mà lúc này, lúa mạch vẫn chưa thay thế kê để trở thành lương thực chính ở phương Bắc, người phương Bắc cũng chưa có thói quen ăn đồ làm từ bột mì.

“Bất kể là phương bắc hay phương nam, là kê, mạch hay lúa gạo, việc tách vỏ đều có thể dùng đến vật này.” Viên ti nông quan vuốt cằm suy ngẫm:

"Nếu trong kho của ta dùng vật này thay thế chày cối, lượng gạo cung cấp hàng ngày cho hơn mười vạn người ở Hàm Dương ít nhất sẽ tăng thêm một gấp đôi. Nếu tướng sĩ nơi tiền tuyến có vật này, thì không cần mỗi ngày phải bỏ ra cả canh giờ để giã thóc nữa..." Lại viên của Hàm Dương thương thì suy tính như thế:

Hiện nay Tần đang đánh Yên, binh lính vây hãm Kế Thành, khó khăn lớn nhất không phải là sự phản kháng kịch liệt của người Yên, mà là thời tiết giá lạnh khắc nghiệt của phương bắc cùng việc tiếp tế lương thực. Đại vương đã năm lần bảy lượt hạ lệnh, điều động thêm binh lính tới tiền tuyến chi viện cho Vương Tiễn lão tướng quân, không phải để tác chiến mà là để vận chuyển lương thực.

Mà lương thực vận chuyển tới phần lớn là lúa mới của năm nay, tướng sĩ trước khi ăn còn phải giã qua một lượt, quân nhu quan ở tiền tuyến đã phàn nàn rất nhiều lần. Nhưng các lại viên quản kho ở vùng Hằng Sơn, Hàm Đan, Hà Gian cũng bất lực, nơi đó vốn thuộc nước Triệu cũ, là vùng đất mới chinh phục, cục diện không ổn định, tráng đinh đều bị cưỡng ép ra tiền tuyến vận lương vây thành, chỉ còn lại phụ nhân người già trẻ nhỏ. Hiện giờ mùa vụ bận rộn đang đến gần, lấy đâu ra thời gian để giã gạo?

Nếu ba quận này có thể trang bị cối giã chân, chẳng phải có nghĩa là có thể giã được nhiều gạo hơn để gửi ra tiền tuyến trong thời gian ngắn hơn với ít nhân lực hơn sao? Nếu tiền tuyến cũng được trang bị cối giã chân, các tướng quân cũng không cần lo lắng về vấn đề ăn uống nữa.

Thế là sau khi bàn bạc, các chủ quản của Khảo công thất Thiếu phủ và Hàm Dương thương thuộc Trị túc nội sử đã đệ trình công văn lên Thừa tướng phủ và Ngự sử phủ, đều gọi cối giã chân là công cụ có lợi cho quân đội và quốc gia, đề nghị lập tức chuyển vật này tới các quận huyện, lệnh cho quan phủ sao chép và mở rộng.

Đề nghị này cuối cùng được đệ trình lên trước mặt Đại vương, liền lệnh cho chư khanh thảo luận tại đình nghị.

Trong khi tuyệt đại đa số đều vui mừng vì sự xuất hiện của cối giã chân, ai cũng muốn nhà mình có một cái thì lại xuất hiện một vài tiếng nói không đồng tình. Một vị tư không phụ trách quản lý hình đồ tỏ ra lo lắng, cho rằng nếu cối giã chân được quảng bá, như vậy "giã" vốn là hình phạt nghiêm khắc nhất dành cho nữ phạm nhân, chẳng phải sẽ nhẹ đi rất nhiều sao? Thậm chí sẽ chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa ...

Nghi vấn này được chư khanh thảo luận rộng rãi. Cuối cùng, Lý Tư vừa thăng chức đình úy không lâu đã đưa ra một câu trả lời khiến mọi người không thể phản bác.

"Thương Quân nói, dùng hình phạt để xóa bỏ hình phạt thì nước trị, dùng hình phạt để dẫn đến hình phạt thì nước loạn. Mục đích của hình phạt không phải là để trừng phạt con người, mà là để bách tính hiểu rằng có những việc không thể làm, hễ có mầm mống hành động là nên dùng trọng hình để diệt trừ những hành vi đó, khiến toàn quốc thượng hạ đều hiểu rõ chuyện gì không nên làm, chuyện gì có thể làm. Cuối cùng, trọng hình vì không có ai phạm vào các điều khoản tương ứng nên có thể vĩnh viễn trở thành vật trang trí, không cần sử dụng nữa, như vậy gọi là dùng hình phạt để xóa bỏ hình phạt, đó chính là lý tưởng của những người Pháp gia chúng ta."

"Hiện nay, đã có cối giã chân có thể khiến việc giã thóc đạt hiệu quả gấp đôi, đối với nước Tần ta mà nói, cũng giống như lưỡi kiếm của tướng sĩ sắc bén hơn một gấp đôi, giáp trụ dày thêm một gấp đôi. Nước ta vốn coi trọng công lao là trên hết, chính nên không chút do dự mà thúc đẩy, nay sao có thể vì sợ làm giảm nhẹ hình phạt cho lệ thiếp mà sợ nghẹn bỏ ăn sao?"

Đình úy đúng là đình úy, không hổ là cao đồ của Tuân Tử, một hồi lý lẽ khiến mọi người trong triều đình không thể nói gì thêm. Thế là Đại vương cũng phê chuẩn việc này, trên chiếu thư ghi rằng: "Khả" (Đồng ý)!

Thiếu phủ và Trị túc nội sử toàn quyền phụ trách việc này. Các quan lại xôn xao nói, nếu vật này có thể quảng bá trên toàn quốc, thì trong kỳ bình xét công sư các quận năm nay, Nam Quận chắc chắn đứng thứ nhất. Mà trong đợt bình xét nội bộ Nam Quận, huyện An Lục cũng sẽ là vị trí thứ nhất không cần bàn cãi, Công tào và Thương tào của huyện An Lục đều được ban thưởng ba mươi ngày lao tích.

Tuy nhiên, tới lúc này, triều đình từ trên xuống dưới vẫn không có ý định trọng thưởng cho người phát minh. Bởi vì sự ban thưởng của nước Tần dành cho công tượng và thương nhân quả thực keo kiệt hơn nhiều so với sĩ ngũ và quan lại.

Có một trăm người làm nông và chiến đấu mới có một người có kỹ nghệ, nếu một người đó được trọng thưởng thì một trăm người kia đều sẽ lười nhác việc nông chiến... Ở nước Tần, tỷ lệ dân số giữa thợ thủ công và nông dân đại khái là một trên một trăm.

Cho nên đối với công tượng biểu hiện xuất sắc, chỉ cần quận huyện công sư đưa ra phần thưởng là đủ rồi. Thăng tước một cấp, được vạn tiền, chẳng lẽ người thợ quê mùa kia không vui mừng khôn xiết sao? Còn muốn Đại vương và triều đình công khai biểu dương à? Như thế chẳng phải làm loạn pháp độ nước Tần sao?

Cùng lắm, cũng chỉ là cái tên của "Duyên" xuất hiện nhiều lần trong các thẻ gỗ của Thiếu phủ, khiến viên lại trẻ Chương Hàm nhớ kỹ người này. Nhưng hắn không hề biết rằng, đằng sau Duyên còn có một vị Đình trưởng nhỏ bé tên là Hắc Phu...